Ksilitol – neprijatelj karijesa

    Ksilitol je složeni prirodni šećer (spada u grupu taqkozvanih polialkohola), prvi put izolovan još u 19. vijeku iz stabla breze (zbog čega se često i prodaje pod nazivom „brezin šećer“). Nalazi se i u drugom tvrdom drveću, nekim žitaricama (npr. ovas) i različitom voću i povrću. Slatkoća je ista kao kod bijelog šećera (saharoza), sadrži samo 9 cal po kafenoj kašičici, ali ipak može (doduše minimalno) da podiže nivo glukoze u krvi. Javlja se i kao prirodni međuproizvod u unutarćelijskoj preradi glukoze kod nekih životinja i čoveka. Danas je ksilitol, zvanično odobren u preko 35 zemalja za primenu u ishrani (zamjena za šećere), lijekovima i dentalnim preparatima. Već više decenija ksilitol se primjenjuje u prevenciji zubnog karijesa i spominje se kao moguća alternativa fluoridima.

    Efikasnost
    Karatka analiza moguće uloge ksilitola, na osnovu kriterijuma koje bi trebalo da ispunjava efikasno sredstvo za prevenciju, bi izgledala:
    -Brojna eksperimentalna istraživanja potvrđuju dejstvo ksilitola na bakterije, pa i streptokokus mutans (S.mutans) najodgovorniji za razvoj karijesa. Onemogućava vezivanje bakterija za površinu zuba i stvaranje energije od šećera, čime je ugrožen njihov opstanak i agresivnost. Nemogućnost prerade rafiniranih šećera sprječava i stvaranje kiselina, glavni uzrok rastvaranje gleđi. Na sličan način ksilitol djeluje i na druge bakterijske vrste u ustima, ždrijelu i nosu, kao i na pojedine gljivice. Može da koči razvoj pojedinih bakterijskih vrsta, upletene u zapaljenske procesa u desnima, pa samim tim posjeduje i mogući preventivni efekat za razvoj parodontalnih oboljenja.
    -Ksilitol je jedan od rijetkih prirodnih preventivnih preparata koji su, pored fluorida, temeljno provereni u brojnim kliničkim studijama. Velike mogućnosti za prevenciju karijesa su prvi put otkrivene u Finskoj 70-tih godina prošloga vijeka. Kod djece koja su u dužem periodu koristila žvakaće gume sa ksilitolom, oboljelo je značajno manje zuba (smanjenje karijesa i do 64%). Zatim su dobijene i druge kliničke potvrde:

    a.) Trudnice koje su koristile žvakaće gume sa ksilitolom imale su značajno manje kariogenih bakterija, a njihova djeca karijesa
    b.) Djeca koja su svakodnevno koristila ksilitol u različitim oblicima od 12 do 40 mjeseci imala su smanjeni broje karioznih zuba što se održavalo i duži period poslije prestanka korišćenja (čak i do pet godina). Ovakvi nalazi na primjer nisu zabilježeni kod primjene i prekida fluorisanja vode.
    c.) Otkriveno je da ksilitol može da pomaže u liječenju karijesa ranog djetinjstva (cirkularnog karijesa).
    d.) Ozbiljne kliničke studije preporučuju ksilitol kao prirodni, neagresivni preparat u liječenju upornih zapaljenja srednjeg uha kod djece i pojedinih gljivičnih infekcija.
    Ipak, pojedini autori smatraju da dosadašnja ispitivanja efiasnosti, ne daju dokaze najvišeg kvaliteta, koji bi mogli u potpunosti da izjednače ksilitol sa fluoridima (fluorom).
    -Za razliku od fluorida, cijena ksilitola je značajno veća, zbog čega nije stekao široku primjenu, ni kao zamjena za šećere (za razliku od sorbitola i vještačkih zaslađivača poput saharina i aspartama), pa ni u masovnim programima prevencije oboljenja zuba. Ipak, primjena žvakaćih guma sa ksilitolom se podstiče u nacionalnom programu prevencije karijesa i oboljenja desni u Finskoj. Postoje značajni benefiti za njegovo uvođenje kod zaštite trudnica i prevencije cirkularnog karijesa. Moguća masovna proizvodnja i niže cijene mogle bi da se postignu i preko genetski izmijenjenih izvora, što u sebi nosi niz nepoznanica i rizika.

    -Ksilitol ne posjeduje bilo kakve toksične efekte, osim što, ako se unose u velikim količinama, može uzrokovati, nadutost, gasove i proliv. Simptomi se gube odmah po prestanku unošenja. Da bi se to izbjeglo, posebno kod male djece, preporučuje se postepeno uvođenje i povećanje doze u toku prve nedelje. Potencijalna opasnost postoji, ali to važi za sve zaslađivače, da se kod male djece podstiču receptori i formira veća sklonost za slatko.
    Načini primjene
    Prema trenutnim naučnim saznanjima, preporuka većine zvaničnih stručnih udruženja i agencija je da maksimalna dnevna doza ksilitola ne bi smjela da prelazi 8 grama dnevno. Kod male djece su preporučene i manje doze (do 5 grama) sa postepenim uvođenjem. Efekat se postiže ako je unos raspoređen najmanje u 2, a još bolje u 3 dnevne doze. Najviše ispitivani i klinički potvrđeni način unošenje ksilitola je putem žvakaćih guma. One mogu biti opasne kod djece mlađe od 4 godina zbog gušenja.

    Žvakaće gume je najbolje žvakati 20 minuta poslije glavnih obroka i to 3-4 puta dnevno Veoma je značajno prepoznati sastav kvalitetne i efikasne žvake sa ksilitolom. Ksilitol mora da se nalazi na prvom mjestu u dekleraciji, i da bude zastupljen u dovoljnim količinama (najmanje 10%), kako bi se postigla dnevna doza od 3-8 grama. Ta zastupljenost varira od nekoliko stotina miligrama do 1 g po komadu žvake. Klilitol žvakaće gume mogu da budu i jedina dodatna preventivna zaštita kod trudnica i rizične predškolske djece (starija od 4 godine), školske djece i odraslh, ali je efekat značajno pojačan ako se koriste u kombinaciji sa preparatima fluora i nanoapatitima. Sličan, pa i bolji efekat je kod unošenje ksilitola putem PRAŠKA (kao šećer), TABLETICA (dražeja), BOMBONA, jer se sa njima postižu veće koncentracije aktivne materije i pogodan je i kod male djece. Za ostale oblike slatkiša sa ksiltiolom (lilihip, keksi…) ne postoje naučni podaci o uticaju na zube.

    Ksilitol se može nanositi na zube i putem sirupa (rastvor praška u vodi), što je metoda izbora za rizičnu djecu, mlađu od 4 godine. Nanosi se na zube 2–3 puta dnevno. Može se jednostavno i samostalno napraviti rastvaranjem praška u vodi. Zabilježeno je u Finskoj smanjenje karijesa od 50-70% kada je nanošen u prvim godinama života, a dugotrajni efekti zaštite su postojali i poslije prestanka uzimanja. Ksilitol se može nanositi na zube i putem sirupa(rastvor praška u vodi), što je metoda izbora za rizičnu decu, mlađu od 4 godine. Nanosi se na zube 2 – 3 denevno. Može se jednostavno i samostalno napraviti rastvaranjem praška u vodi. Zabeleženo je u Finskoj smanjenje karijesa od 50-70% kada je nanošen u prvim godinama života, a dugotrajni efekti zaštite su postojali i poslije prestanka uzimanja.
    Kod starije djece, omladine i odraslih rizičnih osoba, kao dodatno preventivno sredstvo mogu da se koriste VODICE ZA ISPIRANJE USTA sa ksilitolom, koje rjeđe sadrže samo ksilitol kao aktivnu materiju, a češće su kombinovane sa fluorom i/ ili nekim drugim antisepticima (npr. hlorheksidin, triklozon, esencijalna ulja…). Najčešće se ksilitol u njima ne nalazi u terapijskim dozama i uglavnom služi samo kao zaslađivač radi poboljšanja ukusa. Kada je riječ o ZUBNIM PASTAMA postoje određene studije u kojima je dokazana mnogo bolja zaštita zuba ako je pasti sa fluorom dodato više od 10% ksilitola. Ne postoje snažni dokazi da paste samo sa ksilitolom imaju slične preventivne efekte kao i zubne paste sa fluorom. To se posebno odnosi na predškolski uzrast.

    Zbog toga se i ne može reći da li je ksilitol u pastama prava alternativa za fluoride. Problem je vezan za količinu ksilitola koja se može unijeti u usta sa jednom pastom. Istraživanja su pokazala da u međusobnoj kombinaciji ksilitol i fluoridi, pa i nanoapatiti jedan drugom pojačavaju dejstvo pa je najbolje tako ih i koristiti. Za sasvim malu djecu (do 3 godine) idealna kombinacija bi bila ksilitola i nanoapatita, a kod rizične djece uz dodatak fluorida profesionalnim metodama. U posljednje vrijeme postoje pokušaji kombinacije ksilitola sa pojedinim remineralizacionim sredstvima (pomažu ugradnju minerala, pre svega kalcijuma i fosfata), kako bi se podstakao proces oporavka zubne gleđi. Sam ksilitol ima svojstva da olakšava unos kalcijum u složenu kristalnu rešetku zuba (hidroksil apatit). (drjovan.biz)

    Kontakt forma

     

    Verifikacija

    Comments are closed.

    Sva prava zadržana, Gondor D.O.O.